La revista en linha

JOAN MIQUÈU DORDEINS

La tempèsta anonciada qu’arribè d’un còp e que creishè rapidament. En ua òra qu’èra au mei hòrt. Lo cèu qu’èra passat de gris a negre. Que caló alucar las lutz. Los scientifics que deishèn los ordinators tà s’arregropar a la sala gran. Per l’alande veirat qu’espiavan enlobats las borradas de ventnèu qui escobavan la terrassa.

— Ua tempèsta adara e arren a clacar, mercés per l’espitalitat bigordana! ce morganhè Amara, l’astrofisician anglés invitat a l’observatòri deu Pic de Mieidia, tà un aute còp que’m demorarèi a casa, que m’estimi mei l’esmòg londonenc.

— Vertat car collèga, n’èm pas estats liurats, ce’u responó Lidia, d’un ton apatzant, mes qu’avem tota ua resèrva de vin de Bigòrra, ua IGP qui s’ac vau d’estar coneishuda. E, ce horní en véder lo mus tostemps torçut de l’anglés, que soi segura que, en horucar de plan, trobarèi tanben quauqua bièrra.

Aqueras paraulas qu’avón l’efèit de destibar l’ambient e quauques arrisolets qu’espelín sus las caras. Sol, Tomàs, l’engenhaire electronician retirat, que demorava emperdut. Que s’avè hèit eslissar lo bonet suu darrèr deu crani e que bailinava, d’ua man dubitativa, lo chic de peu qui’u demorava.

— En quaranta tres ans de carrièra que n’èi vist tempèstas mes com aquesta jamei! Lo vent que passa los cent vint quilomètres per òra anonciats, aquò qu’ei segur!

A un moment, la lutz que vacilhè, que clinhotegè puish que s’estupè a de bon hant pujar un gran «hooo!» bohat per totas las bocas miei amusadas miei aterradas. Loïsa, la directora, en dauna a casa, que preñó las causas en man.

— Nat chepic, que contaròtli la situacion. Estatz-ve tranquilles, tot qu’ei previst, que vau bascular sus l’alimentacion de secors, que n’èi per ua minuta. Patrici, arrelança lo CNES e vos, generau Març, lo Comandament de l’espaci. E que seré plan tanben quauqu’un que s’encarguèsse d’aperar Banhèras tà la viòca.

A la lusor dançadissa deu son telefonet, Loïsa que s’esliupè per la pòrta deu hons e que l’entenón a picar suu boton de l’ascensor abans de desglarar ua beròja cordiòla d’arneguets contra aquera engibana qui evidentament ne foncionava pas shens l’electricitat.

Un a un los telefonets que s’aluquèn e deus lors gets de lutz qu’escobèn la treslutz de la sala. Alavetz, com ua tribú de homo e hemna sapiens aconortats per la lusor deu huec protector, los scientifics qu’abandonèn l’estabordida tà deishar plaça a la volontat d’accion e que fusèn los «que cau», «vè har», «anem tots», «que pensi que». Las discutidas qu’èran au plen quan s’audí: Tòc! Tòc! Tòc! Tres tumadas plan mercadas. Tots que’s carèn, segurs d’aver saunejat. Èra un signe deu cèu, deus astres, de quauque arbitre siderau qui soava la fin de la miei-temps?

Tòc! Tòc! Tòc! Las tumadas que tornèn, identicas, en provenéncia de la pòrta de seguretat qui dava sus la terrassa. Lidia qu’anè obrir e que descobrí un espectacle suberrealista, irreau : ua massa de fòrma umana tota blanca de nèu, que s’estava aquí, dreta dens la ventòla. Que tienè a

la man lo guidon de çò qui podè estar ua bicicleta cobèrta era tanben d’ua bona espessor de podra blanca. L’aparicion qu’articulè d’ua votz sorrisenta.

— Buon pomeriggio, ecco le pizze che avete richiesto.

(léger la seguida dens la revista)

Tèxte premiat au concors d’expression bigordana en 2025.
En ligam dab lo libe Tempèsta d’enlà.

♪ Lo primtemps qu'ei arribat ♫ , e dab lo temps de la vriuleta qu'espeleish tanben lo numéro 878 de la vòsta revista. Güeratz ua metafòra de bon hialar e com ei frutèca que la vam seguir a plaser. Que'ns hè gai de v'auherir los arrams beròi eslorits de  las rubricas costumèras: Conéisher e compréner, Nòvas, Tintas, Mites e Actualitats, totas cargadas de borrolhs qui brotan e s'esparpalhan tà hornir ua flocada de tèxtes variats: ficcions dab dus contes: un breton, la seguida de Las Cronicas del soscantoral, arrevirada deu galhèc per Joaquim Blasco e l'aute, provençau, de Jaume Jaussaud sòbriament titolat conte; dus articles de reflexion un de Joan-Luc Landi qui compara dus hestaus estivencs e l'aute de Gregòri Lonsan sus un film brasilenc qui renvia a un mite hòrt conegut de Gasconha.

Com tostemps la poesia que tien ua plaça d'aunor dab autors com Escotarròbi, Xavi Gutiérrez Riu, Domenja Decamps, Eric Astié, Aure Seguièr e enfin Sèrgi Javaloyès qui liura un poèma elegiac introductiu a l'epopèa qui ei a escríver sus Bernadeta Sobirons. Qu'ei eth tanben qui a hicat en grafia classica duas poesias de Lop d'Estrem un joen felibre biarnés qui patí un triste hat.

E fin finala taus ahuecats de lecturas  de tot ordi lo darrèr numéro de Reclams s'acaba sus cinc entervistas qui rebatan lo riquèr de l'actualitat literarària occitana dab Tresià Pambrun tà Poèmas de veire, Sèrgi Javaloyès  qui a escriut un conte taus mainats: Lo viatge de l’auca, Joan Pau Ferré entà un recuelh de novèlas d'anticipacion: Deman passat, lo capredactor de L’ABC del Saber Jaume Jaussaud e Vicenç Claverie qui's prèsta a l'exercici de l'entertien per aver tradusit un àlbom de Tintin: Las jòias de la Castafiòra. A consumir shens moderacion.

JOAN-LUC LANDI 

En aqueths dias d’estiu, que landerejam per las carrèras de Marciac, bastida de l’Astarac. La plaça màger com los camins tanhents que veden a passar monde en cèrca d’ompra, o de qué béver e de qué cracar, en aténder que torne la musica. 

 Jazz in Marciac, qui’s debanè en 2025 deu 21 deu mes de garba dinc au 7 d’aost, qu’atraça desempuish 1978 un public qui sembla de s’aver pres lo jazz per navèra passion. La jòga deus fondators quan creèn lo hestenau n’èra pas briga de las evidentas e ne’n podèvan pas imaginar lo succès a viéner. Atau, d’un solet dia de musica en 1978, que passèn a tres dias l’annada seguenta, dinc a organizar un hestenau de quasi tres setmanas acavaladas sus julhet e aost a comptar de 2006. Se consideram la lista deus artistas invitats a Marciac, segur qu’ei un eveniment culturau deus consequents. 

 Totun, a despart de quauques visitas au off, que’m caló aténder l’annada 2014 entà’m convéncer de dà’i un torn.  Qu’èra tà assistir a l’un deus concèrts màgers d’aquera edicion. Mes Jeff Beck, peu quau avèvi alavetz crompat los bilhets, qu’estó malurosament desprogramat e lèu remplaçat per Joe Satriani. Decepcion, per’mor lo Satriani, per estar virtuós de la guitarra electrica, ne’m sembla pas artista qui aja gran causa a exprimir. En 2022, totun, que m’arretrobèi a Marciac on Jeff Beck èra estat un còp mei programat dab Johnny Depp  com companh de guitarra. Que se n’anava temps per’mor lo Jeff Beck que’s moriva quauques mes après. 

 Lo 25 de julhet de 2025, Santana qu’èra au programa. Peu dusau còp après un passatge en 2018. Drin nostalgic d’ua epòca qui n’acaba pas de s’estirar, que decidii d’anar véder e escotar l’un deus subervivents deu hestenau de Woodstock, Carlos Santana, protagonista de la fusion pop-rock-latino. Aqueth dia, que podom assistir a l’un deus concèrts mei corruts de Jazz in Marciac, dab 11 000 personas amassadas en un lòc cobèrt. Se lo concèrt e’s podó comparar a un recitau plan rodat on estón encadenats tròç vaduts deus classics, la prestacion qu’estó d’ua qualitat de las géncers mercés a l’excelléncia de l’ensemble deus musicians e deus cantadors, e a maugrat deu flaquèr fisic deu guitar hero. En prumèra partida, lo Kenny Waine Shepherd Band, grop de blues-rock talentuós qu’avèva dejà encantat la sala. 

 — E òc, plan, mes perqué Marciac vs Barcus ? On ei lo rapòrt? 

E haut, com cada cap d'an, qu'incrementam de 1 lo nombre d'annadas qui'ns separa de la vaduda de la nosta èra. Çò qui'ns va dar lo beròi resultat de 2026 ans. E com un hèit exprès, per un medish procès d'incrementacion, la nosta revista Reclams de qui'n hèm la reclama, que clama d'estar au son 877^au numéro. Numéro qui, a trucas d'ac tornar díser qu'ac devetz saber, e complirà la vòsta hami d'apréner, de'vs divertir e mei que mei de passar un bon moment en lége'u. Shens desbrembar totun qu'ua navèra rubrica qui tractarà deus mites deus pòples deu monde e vienerà emberogir un flòc dejà plan guarnit. Mes güeratz meilèu lo programa:

 Conéisher, compréner la lenga

La negacion e los indefinits, determinants e pronomss, M. Romieu, p. 5

Léger un tèxte literari

Quan lo primtemps en rauba pingorlada, M. Romieu, p. 11

Nòvas

Era arrestacion d’Arsèni Lupin, M. Leblanc, p. 19

Las cronicas del soscantoral, Á. Cunqueiro, p. 25

“Malaja” de benjamin gomez, L. Grangèr, p. 31

Malaja (tròç), B. Gomez, p. 35

Peire, taulard de niça, L. Revèst, p. 45

Conjonccion efemèra, F. Vayrette-Péchali, p. 51

Plaça de la muda - maria valia, la muda, J.-M. Dordeins, p. 55

Tintas

Voi hèr era lei!, X. Gutiérrez Riu, p. 57

Per plana deu gave, J. Tisnèr, p. 59

Marcha a pè, Joan Albèrt L, p. 61

Plana, D. E. Hoursiangou, p. 63

A la perfin, E. Astièr, p. 65

Mites deu monde

Los ainos, A. Pèiraneras, p. 69

Actualitat

Lo roman de s. javaloyès "que t’enviarèi

tot lo men amor”, F. Vernet, p. 71

Actualitats literàrias, p. 75

ANDRÈA PÈIRANERAS 

 Vos prepausam dins aquesta rubrica un torn pichon demest de pòbles d’endacòm mai per descobrir qualques unes de lors mites. Aqueste còp los Ainos. Lor nom significa umans.

Los アイヌ o Ainos son un pòble que viu al nòrd de Japon, dins l’illa de Hokkaido (e autrecòps dins lo nòrd-èst de Honshu) e dins l’Extrèm Orient de Russia (Sakhalin e illas Kuriles). Es plan ancian, arribat probablament 1000 ans abans lo que constituís uèi la majoritat dels Japoneses.

Los Japoneses e los Ainos aguèron primièr de relacions comercialas e amistosas, puèi los Japoneses cerquèron, sens capitar, a envasir lor territòri tre lo sègle XIII. Los Ainos venguèron oficialament subjèctes de l’emperador al sègle XIX.

Los Ainos avián una cultura e una lenga pròprias que desapareisson pauc a pauc, sustot per assimilacion culturala, e a causa de la politica centralista menada per l’Estat japonés. En mai, de Japoneses emigrèron

e emigran sus lor territòri, favorizant los escambis, lo mestissatge e una mescla culturala. Serián uèi entre entre 25 000 e 200 000 –cap de recensament es pas estat fach perque, uèi, son fonduts dins lo pòble

japonés.

Dins lor vision del mond, existissián sièis cèls e sièis infèrns ont vivián los dieus, los demònis e los animals. Coma dins d’autras cresenças, los dieus mens importants vivián al nivèl de las nívols e de las estelas e los demònis vivián en dejós, dins los cèls mai basses. Dins lo cèl mai naut, vivián Tuntu, lo dieu creator, e sos servidors. Son reialme èra entornejat per una paret de metal e la sola faiçon d’i dintrar èra de passar per una pòrta de fèrre granda. Lor principala divinitat de la montanha èra representada per l’ors e la de l’ocean per l’òrca. Las femnas chamanas comunicavan amb Kamuy-huci, la divessa del fuòc del fogal, pendent de rituals divèrses.

Coma fòrça pòbles, los Ainos an un mite que conta la creacion del mond: Tuntu creèt lo mond, ne faguèt un ocean grand que se pausava sus lo rastèl de l’esquina d’una trocha gigantassa. Dempuèi, quand la trocha bolega, la tèrra tremòla.

Un jorn, Tuntu agachèt aquel mond d’aiga e envièt un aucèl per dessús l’ocean que ne virèt l’aiga amb lo buf de sas alas; aital sorgiguèron las illas.

Quand los animals dels cèls vegèron cossí èra polit aquel mond novèl, demandèron a Tuntu la permission d’i anar viure. Aqueste acceptèt. Puèi, Tuntu prenguèt de fanga per far de còsses, una branca de sause per far la colomna vertebrala e d’èrbas per far de pel. Atal fabriquèt los primièrs Ainos e dempuèi, a causa del sause, lor esquina se plega amb l’edat.

Tuntu envièt sus tèrra Ainurakkur, lo paire e defensor de l’umanitat, un òme dieu, per transmetre son saber als umans. Ensenhèt als òmes las arts de la caça, de la pesca, de la culhida, e a las femnas las de la cosina e del téisser. Per eles, destrutz Famina amb sa lança d’artemisa, puèi crèa de tropèls de cèrvis e de bancs de peisses a partir de la nèu sus sas raquetas.

Esposèt mantuna femnas e aguèt de nombroses mainatges. Quand tornèt al cèl, al près de Tuntu, los dieus remarquèron que sentiá l’uman; alara l’obliguèron a tornar davalar sus tèrra per se purificar. Se despolhèt de sos vestits e de sas cauçaduras que venguèron d’esquiròls.